يك تصور اجمالى از آن دارد و تبيين كامل آن با كمك تجزيه و تحليل آن مفهوم و به يارى مفاهيم بسيطترى كه اجزاى آن مفهوم را تشكيل مىدهند ، صورت مىپذيرد . « 1 » بداهت مفهوم وجود 3 . مفهوم وجود يك مفهوم بديهى و روشن است . هريك از ما تصور روشنى از مفهوم « هستى » و « بودن » داريم . در واقع كودك در نخستين مراحل رشد خود با اين مفهوم آشنا مىشود . وقتى مىگويد : « مادر هست و يا مادر نيست » ، به خوبى « هستى » و « نيستى » را ادراك مىكند و لازم نيست توضيحى در اين باره به او داده شود . شاهد ديگر بر بداهت مفهوم وجود آن است كه قضيهء موجبه از مفهوم « است » و يا مفهومى كه قابل تحليل به آن است ، تشكيل مىشود . و همان‌گونه كه خواهد آمد ، « است » ، « وجود رابط » مىباشد ؛ و اين بدين معناست كه انسان هنگام تشكيل نخستين قضايا در ذهنش ، با مفهوم وجود آشنا مىشود ، البته با مفهوم حرفى « 2 » وجود كه پس از نظر استقلالى به آن ، مفهوم اسمى وجود از آن بدست مىآيد . « 3 » در يك جمله بايد گفت : نه تنها مفهوم وجود يك مفهوم بديهى است ، بلكه تصديق به بداهت آن نيز ، بديهى مىباشد و نياز به اثبات ندارد ، و آن‌چه در تبيين اين مطلب گفته شد و يا گفته خواهد شد ، تنها براى تنبيه و يادآورى است .

--> ( 1 ) . ملاك بداهت يك مفهوم ، بساطت آن و ملاك نظرى بودن يك مفهوم ، مركب بودن آن است . زيرا مفهوم نظرى و غير بديهى ، مفهومى است كه در ذهن آمده ولى اجمال و ابهام دارد و ذهن بايد به‌وسيلهء تجزيه و تحليل ، اجزاى تشكيل دهندهء آن را روشن سازد و به اين وسيله ، ابهام و اجمال آن را بر طرف كرده و آن را به صورت معلوم بالتفصيل درآورد . و اين در مفاهيم مركب كه اجزاى تشكيل‌دهنده‌اى دارد و آن اجزا ، براى ذهن مجهول است معنا دارد ، اما مفهوم بسيط ، هرچه هست همان است كه عارض ذهن شده و هيچ‌گونه ابهام و اجمالى در آن متصور نيست . بنابراين ، مفاهيم بسيط يا اصلا عارض ذهن نمىشوند و ذهن نسبت به آنها به كلى بىخبر است و يا آن‌كه عارض ذهن مىشوند درحالىكه هيچ‌گونه ابهام و اجمالى در كار نيست و از غير خود متمايزند و معناى بداهت غير از اين نيست . ( ر . ك : اصول فلسفه و روش رئاليسم ، ج 3 ، ص 40 ؛ شرح مبسوط منظومه ، ج 1 ، ص 19 - 23 ؛ همين نوشتار ، بخش چهارم ، فصل اول ) . ( 2 ) . نزد اصول‌دانان ، مفهوم رابط و غير مستقل ، مفهوم حرفى خوانده مىشود ، در برابر مفهوم مستقل كه به آن ، مفهوم اسمى گويند . ( 3 ) . ر . ك : بخش سوم ، فصل سوم .